Bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemelerinin kararlarına karşı yapılan istinaf başvurularını inceleyen ikinci derece mahkemelerdir. Halk arasında “istinaf mahkemesi” olarak da adlandırılan bu mahkemeler, idari yargı alanında genel yetkiye sahip üst dereceli kurul olarak görev yapar. (2576 Sayılı Kanun 1. madde) Türkiye’de 12 bölge idare mahkemesi mevcuttur. Bunlar; Adana, Ankara, Antalya, Bursa, Diyarbakır, Erzurum, Gaziantep, İstanbul, İzmir, Kayseri, Konya ve Samsun bölgelerini kapsar.
- Adana bölge idare mahkemesi
- Ankara bölge idare mahkemesi
- Antalya bölge idare mahkemesi
- Bursa bölge idare mahkemesi
- Diyarbakır bölge idare mahkemesi
- Erzurum bölge idare mahkemesi
- Gaziantep bölge idare mahkemesi
- İstanbul bölge idare mahkemesi
- İzmir bölge idare mahkemesi
- Kayseri bölge idare mahkemesi
- Konya bölge idare mahkemesi
- Samsun bölge idare mahkemesi
Normalde bölgelerde 9 adet bölge idare mahkemesi bulunmaktaydı. Türkiye Yüzyılı Yargı Reformu Strateji Belgesi çerçevesinde yapılan reformla Antalya, Diyarbakır ve Kayseri illerinde yeni mahkemeler kurulmuştur. 17.05.2025 tarihi itibarıyla toplam bölge idare mahkemesi sayısı 12’ye yükselmiştir.
Bölge İdare Mahkemeleri Nedir?
İdare mahkemeleri, idari işlemler ve eylemlerden doğan uyuşmazlıkları çözen özel yargı mercileridir. Anayasa’nın 125. maddesi gereğince idarenin her türlü eylem ve işlemine karşı yargı yolu açıktır; bu yolda verilen kararlar istinaf yoluyla Bölge İdare Mahkemeleri’nde incelenir. Bölge idare mahkemeleri, idari işlemlerin iptali, tam yargı davaları ve idari sözleşmelere ilişkin uyuşmazlıkları ele alır. Bu mahkemeler, idarenin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurlarına uygunluğunu denetler ve hukuka aykırı işlemler halinde zararların giderilmesini sağlamayı amaçlar. Bağımsız ve tarafsız çalışma ilkesiyle kamu gücünün keyfi kullanımını dengelemeye çalışırlar.
Bölge İdare Mahkemeleri Nasıl Kurulur?
Bölge idare mahkemeleri, 2576 sayılı Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin Kuruluşu ve Görevleri Hakkında Kanun’a göre kurulur. Adalet Bakanlığı ile Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK) tarafından belirlenen ihtiyaçlar doğrultusunda, belirli bölgelerde ve illerde faaliyet göstermek üzere oluşturulur. Kuruluş süreci, idari yargının etkinliğini artırmayı ve bölge ihtiyaçlarını karşılamayı hedefler. Mahkemelerin kurulacağı yerler nüfus yoğunluğu, idari uyuşmazlık hacmi ve coğrafi koşullar gibi faktörler dikkate alınarak belirlenir. HSK’nın atadığı hâkimler görev yapar; bu hâkimler idari yargı hâkimleri olarak özel eğitimden geçer ve idare hukuku alanında uzmanlaşır. Mahkemeler, heyet halinde çalışır ve kurulum aşamasında fiziki altyapı, personel ve bütçe Adalet Bakanlığı tarafından koordine edilir.
Bölge İdare Mahkemelerinin Görevleri Nelerdir?
Temel görev, idarenin işlem ve eylemlerinin hukuka uygunluğunu denetlemektir. Bu denetim, ilk derece mahkemesine karşı açılan istinaf başvurularını inceleyerek karar verir. Ayrıca:
- İlk derece mahkemelerince yürütmenin durdurulması istemleri hakkında verilen kararlara gelen itirazları incelemek
- Yargı çevresi içindeki ilk derece mahkemeleri arasındaki görev yetki uyuşmazlıklarını çözmek
- Farklı mahkeme yargı çevrelerinde görevli olan bir mahkemenin yetkisini tayin etmek veya davayı başka bir mahkemeye nakletmek
- Kanunlarla verilen diğer görevleri yapmak
Bölge İdare Mahkemeleri Hangi Davalara Bakar?
İdari işlemlerden kaynaklanan uyuşmazlıklar üç ana kategoride incelenir:
- İptal davaları
- Tam yargı davaları
- İdari sözleşmelere ilişkin davalar
İptal davaları, idarenin hukuka aykırı işlemlerinin iptali için açılır; tam yargı davaları, idarenin işlem veya eylemleri nedeniyle oluşan zararın giderilmesini talep eder; idari sözleşmelere ilişkin davalar ise kamu kurumlarının sözleşmeleriyle doğan uyuşmazlıkları kapsar. Bölge idare mahkemeleri, bu konularda verilen tüm kararları inceleyebilir.
Bölge İdare Mahkemesinde Dava Nasıl Açılır?
Bir dava açmak için karşılaşılan idari işlem veya eylem nedeniyle hak kaybı yaşanmış olmalıdır. Başvuru süresi, işlemi öğrendiğiniz tarihten itibaren 60 gün olup özel kanunlarda farklı süre öngörülmedikçe idare/vergi mahkemesine yapılır. Mahkemenin gerekçeli kararının taraflara tebliğ edilmesiyle 30 günlük istinaf süresi başlar. İstinaf başvurusu tek dilekçe ile yapılır ve davacı kimlik bilgileri, dava konusu işlem, talep ve deliller açıkça belirtilir. Dilekçe, doğrudan ya da posta yoluyla sunulur; yatırılması gereken istinaf harcı da ödenir. İnceleme sonucunda mahkeme bir karar verir. 2025 yılı itibarıyla istinaf karar ve başvuru harcı 1.013,90 TL’dir.
Yargılama Süreci ve Temyiz Aşamaları
İdari yargıda süreç, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’na göre işler. Dilekçe mahkemeye ulaştığında usul yönünden uygunluk kontrol edilir; ardından idarenin savunması istenir ve gerektiğinde cevap dilekçesi sunulur. Genelde yazılı olarak yürütülen yargılama, idarenin hukuka uygunluğunu değerlendirir ve karar yaklaşık 6 ay içinde verilir. Kararlar taraflara tebliğ edilir; tebliğden itibaren 30 gün içinde istinaf yoluna başvurulabilir. İstinaf, kararın usul ve esas yönünden yeniden incelemesini sağlayan kanun yoludur; Bölge İdare Mahkemesi bu kararı onaylayabilir, bozabilir veya değiştirerek yeni bir karar verebilir. Temyiz ise istinaf kararlarına karşı Danıştay’a başvuru yoludur ve tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde yapılır. Danıştay, hukuka uygunluk yönünden inceleme yapar; çoğu durumda maddi vakıaların yeniden incelenmesi yerine hukuki hatalar ele alınır. Bazı idare mahkemesi kararları (örneğin 25.000 TL’yi aşmayan tam yargı davaları) için temyiz yolu kapalıdır.