İcra ve iflas dairelerinde yürütülen işlemler ile bu dairelerin kararlarına yönelik şikâyet ve itirazların incelenmesi görevi, ihtisas mahkemeleri olan icra hukuk mahkemelerine aittir. Bu mahkemeler, tek hâkimli olarak çalışır ve icra dairelerinin denetimi ile gözetimini üstlenir. Eğer bir bölgede icra hukuk mahkemesi kurulmamışsa, bu tür davalar asliye hukuk mahkemesi tarafından görülebilir; birden çok asliye hukuk mahkemesi varsa hangisinin icra hukuku sıfatıyla görevli olduğu HSK tarafından belirlenir. HMK hükümleri, İcra ve İflas Kanunu’nda düzenleme bulunmayan hususlarda kıyasen uygulanır.
İcra Hukuk Mahkemeleri Nedir? İcra hukuk mahkemeleri, icra ve iflas işlerinde görevli, sınırlı inceleme yetkisine sahip, tek hâkimli ve özel görevli birinci derece mahkemeleridir. İcra daireleri üzerinde denetim ve gözetim yetkisini kullanır; her icra dairesi bir icra mahkemesine bağlanır ve bazı yerlerde, Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu onayıyla icra dairelerinin sayısı artırılabilir. Adalet Bakanlığı, icra dairesi sayısındaki artışı kontrol eder.
İcra Hukuk Mahkemeleri Nasıl Kurulur? İcra ve İflas Kanunu’nun 4. maddesiyle kurallar belirlenmiştir. Buna göre, icra ve iflas dairelerinin işlemlerine yönelik şikayet ve itirazlar, icra mahkemesi hakimi ya da bu görevi devralmış hakim tarafından incelenir. Gerekli olduğu yerlerde Hakimler ve Savcılar Kurulu’nun olumlu görüşüyle Adalet Bakanlığı icra mahkemesinin birden fazla daire kurabilir; daireler numaralandırılır ve iş dağılımı HSK tarafından belirlenir. Her icra mahkemesi hakimi, dönüşümlü olarak bağlı oldukları icra ve iflas dairelerinin işlemlerine yönelik şikayetleri ve itirazları inceler, denetim ve idari işlerle ilgilenir.
İcra Hukuk Mahkemeleri Görevleri Nelerdir?
İcra mahkemelerinin görevi, kanunlarda açıkça sayıldığı üzere, icra ve iflas dairelerinin muamelelerine karşı yapılan şikâyet ve itirazların incelenmesini kapsar. Bu mahkemeler, şikâyet ve itirazları belli bir usule göre çözer ve kararlarını kesin hüküm bağlama amacıyla uygulama yapar. Aşağıda bazı önemli görevler sıralanmıştır:
- Gelen şikâyetleri incelemek
- İtirazlara ilişkin geçici ve kesin kaldırılmaları değerlendirmek
- Haciz ve iflas durumunda mal varlığı ile ilgili işlemlere bakmak
- İhalenin feshi taleplerini incelemek
- Hacizde ve iflasta sıra cetveline karşı yapılan şikâyetleri değerlendirmek
- İcra takibinin iptali ve talikine ilişkin karar vermek
- Kambiyo senetlerine özgü talip yolunda itirazları değerlendirmek
- İlamlı icrada icranın geri bırakılması ile ilgili kararlar vermek
- İflas idaresi üyelerini seçmek ve süreçle ilgili itirazları değerlendirmek
- Konkordatoya ilişkin süreçte ilgili işleri görmek
- Gecikmiş itirazları incelemek
- Kambiyo senetlerine mahsus haciz yolunda ödeme emrine yapılan itirazları incelemek
- İcra takibinin iptaline ve talikine karar vermek
- İflasta mal masadaysa istihkak davalarına bakmak
- Hacizde mal borçlunun veya üçüncü kişinin elinde ise istihkak davalarına bakmak
- Kıymet takdirine ilişkin kararlara karşı şikâyetleri incelemek
- İhalenin feshi talebini şikâyet üzerine incelemek
- Hacizde ve iflasta sıra cetveline karşı şikâyetleri incelemek
- İlamlı icra takibinde gerektiğinde icranın geri bırakılmasına karar vermek
- İpotek alacaklısının borcu almaktan ve ipoteği çözmekten kaçınması halinde ipotek kaydının silinmesine karar vermek
İcra Hukuk Mahkemeleri Hangi Davalara Bakar?
- İcra dairelerinin işlemlerine karşı yapılan şikayet başvuruları ve itirazların kaldırılması istemlerini karara bağlamak
- Hacizde ve iflasta istihkak davalarını incelemek (İflasta mal üçüncü kişinin elinde ise dava genel mahkemelerde görülür)
- 6183 Sayılı Yasa’nın 68/1. maddesi gereğince kamu alacağından dolayı hacizler nedeniyle açılacak istihkak davalarını genel mahkemelerde görmek
- İstihkak davasına karşı dava olarak açılan iptal davalarına bakmak
- Şikâyetle gelen ihalenin feshi işlemlerini incelemek
- İcra ve iflas suçlarını inceleyerek ceza vermek
- İlamlı icrada icranın geri bırakılması istemlerini incelemek
- Takibin iptali ve talikine karar vermek
- 6183 Sayılı Yasa’nın 99. maddesine göre vergi dairesince yapılan taşınmaz ihalesinin feshi yönündeki şikâyetleri incelemek
- Taşınır satışlarına ilişkin fesih işlemleri ile ilgili kararlar için idari yargının görevli olduğu durumlar
İcra Hukuk Mahkemeleri Dava Nasıl Açılır?
İcra mahkemesine başvuru gerekçeye göre değişkenlik gösterir. Bazı başvurular sözlü olarak, bazıları ise yazılı olarak yapılabilir. Örnek başvuru biçimleri şunlardır:
- Borçluya tebliğ edilen ödeme emrine karşı kusurundan kaynaklanmayan bir engel nedeniyle borca itiraz edememiş ise engelin kalkmasından itibaren 3 gün içinde icra mahkemesine başvurabilir; başvuru dilekçe ile veya tutanakla sözlü olarak da yapılabilir.
- Borçlu borca itiraz ederse alacaklı kesin kaldırılması yönüne başvurabilir; başvuru dilekçe veya tutanakla kayda geçirilir.
- Borçlu imzaya itiraz ediyorsa alacaklı geçici kaldırılmasına başvurabilir; yazılı başvuru dilekçe ile veya sözlü olarak da yapılabilir.
- Alacaklının kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip için icra mahkemesine başvurusu yazılı olmalıdır.
İcra mahkemesine başvuru şartları olayın somut koşullarına göre değişir; bazı durumlarda başvuru sözlü, bazı durumlarda yazılı olabilir.
İcra Hukuk Mahkemeleri Yargılama Süreci
İcra mahkemeleri, İİK’nin 18. maddesi uyarınca 6100 Sayılı HMK’nın 316-322. maddeleri arasında belirlenen basit yargılama usulüne tabidir. Amacı, cebri icra faaliyetinin hukuki ve kanuna uygunluğunu denetlemek ve bu denetimi en seri şekilde sonuçlandırmaktır. Bu nedenle, icra dairelerinin işlemleriyle ilgili şikâyet ve itirazlar, sınırlı ve biçimsel inceleme ile çözüme kavuşturulur. Yargılama yetkileri genel mahkemelere göre sınırlıdır ve kural olarak tanık dinletme, yemin, bilirkişi incelemesi gibi unsurlar üzerinde esneklik azaltılmıştır.
İcra Hukuk Mahkemeleri Kararına Karşı İstinaf ve Temyiz
İcra hukuk mahkemelerinin kararlarına karşı başvurulacak ilk kanun yolu istinaftır. Ancak bazı kararlar için istinaf yolu kapalıdır. Bunlar İİK m. 363’te sayılan kararlardır ve şu tür kararlardır: İİK m.85 uygulama biçimine ilişkin kararlar, vekalet ücretine ilişkin kararlar, davetiyeye ilişkin kararlar, yediemin ücretine ilişkin kararlar, taşınmaz ihalesinin feshi, satışın durdurulması ve ilanı ile ilgili kararlar, kıymet takdirine ilişkin kararlar, teminat ve ihale sözleşmelerine ilişkin kararlar, satışın düşürülmesine ilişkin kararlar, İİK m.263 uygulanma biçimi, iflas idaresinin oluşturulmasına ilişkin kararlar ve icra dairesinin işlemlerine ilişkin diğer bazı kararlar.
Talep edenin başvurusu, tebliğ veya tefhimden itibaren 10 gün içinde istinaf yoluna başvurulmalıdır. İstinafa başvuracak kişinin hukuki menfaati olmalı ve alacak ya da malın değeri 2025 için 95.123,337 TL’yi aşmalıdır. İstinaf başvurusu satışları durdurur; ancak diğer icra işlemlerini durdurmaz. Üst mahkemedeki kanun yolunun açılması, icra veznesindeki paranın ödeme yönünü engellemez. Karar kesin hüküm oluşturmaz; bazı durumlarda ise specific kararlar için kesin hüküm niteliği taşıyabilir ve bu hallerde yargılamanın yenilenmesi yoluna gidilebilir.